Advice for diabetes №3- Чихрийн шижинтэй өвчтөнд зориулав №3

Тоо бодвол толгой сэргэнэ

Америкийн Диабетийн Холбооноос гаргасан зөвлөмжөөр бол диабеттэй хүн өдөрт нэг удаадаа 45 гр нүүрс ус агуулсан 3 удаагийн хоол, нэг удаад 25 гр нүүрс ус агуулсан хүнсээр өдөрт 2 удаа өл дарж болно гэж заажээ. Тэгвэл энэ хэр нийцтэй зөвлөмж болохыг хамтдаа шалгацгаая.

Талх, будаа, гурил, сүүнд агуулагдах хэлбэрээр өөр боловч угсаа гарал нэг 4 грамм нүүрс ус гэдэг маань нэг цайны халбага элсэн чихэр юм. Бидний бие махбод нэг удаадаа гаднаас хоол хүнсээр орж ирсэн 1-2 цайны халбага элсэн чихрийг л зохих газар нь зүй ёсоор хүргэх чадалтай машин юм.

Хүний биед 1 грамм нүүрс ус ороход цусан дахь сахарын хэмжээ 5-аар (0.28ммоль/л) нэмэгддэг. Тэгвэл хамтдаа тоо бодъё. Жишээлбэл: Золоогийн өлөн үеийн сахар 120 (6.6ммоль/л) байдаг. Ихэнх чихрийн шижин хэмээн оношлогдсон өвчнүүдийн сахар энэ тооноос өсөж эхэлдэг. Золоо өглөө аяга сүүнд овъёос дэвтээж идээд дараа нь зүсэм талхан дээр маргарин түрхэж идэх дуртай. Түүний өглөөний цай 45 грамм нүүрс ус агуулдаг. Өглөөний цайгаа ууснаас хойш 30-45 минутын дараагаас цусан дахь сахарын хэмжээ өгсөж эхлэх бөгөөд 45*5=225 (12.5 ммоль/л) –аар нэмэгдсэн түвшинд хэдэн цаг болно.

Ингээд зогсохгүй ээ. Золоогийн өлөн үеийн сахар хэвийнхээс өндөр байгаа тул үүнийг буулгахын тулд бие махбод аль хэдийн тодорхой хэмжээний инсулин ялгаруулчихсан ажиллуулж байгааг битгий мартаарай. Гэтэл тухайн инсулинд ажиллах боломж үл олгон нэмээд 11 цайны халбага элсэн чихэр цус руу хаячихсан байдаг. Ингээд хөөрхий цусан дахь сахарын хэмжээ 350 (19.5 mmol/l)-д хүрлээ. Нэг удаадаа нэгээс хоёр цайны халбага элсэн чихрийг л боловсруулах чадвартай бие махбодын хувьд энэ бол яаралтай тусламж дуудсан түгшүүрийн харанга юм. Ингээд хөөрхий нойр булчирхай хамаг чадлаараа ажиллан аль болох их хэмжээний инсулин ялгаруулахыг хичээнэ. Инсулин цусан дахь глюкозыг биеийн эсүүд рүү шилжүүлэхдээ илүүдэл сахарыг өөхний эсэд өөх болгон хадгал хэмээн дамжуулна.  Золоо өглөөний цайныхаа дараа нойр булчирхайг хүчээр шахан илүү их инсулин ялгаруулдаг сахарын эсрэг эм уулаа. Үүнээс хойш 2 цаг 30 минутын дараа түүний сахар 200 (11.1 mmol/l) болж буурав.
Нэг л өлсөөд болдоггүй. Тэгэхээр нь Золоо 1 том алим, 1 зүсэм бяслаг идэж орхилоо. Эдгээр нь нийлээд 25 грамм нүүрс ус болно. Цусан дахь сахарын хэмжээ дахин 100-аар өслөө. (5.5 mmol/l) Нэмэлтээр ороод ирсэн 6 цайны халбага элсэн чихрийг зохих газар нь хүргэх инсулин ялгаруулахын тулд дахиад л хөөрхий нойр булчирхай зогсолтгүй ажиллах хэрэгтэй болно.

Жоохон юм идсэн ч гэсэн нэг л өлбөлзөөд болохгүй байлаа. Дээр нь байнга ам цангах нь гачлантай. Гэсэн ч тэсч байгаад 2 цагийн дараа хоол руугаа дайран орлоо. Хар талхтай зузаахан мах бяслаг ногооны хавчуургатай сэндвич идэв. Амьхандаа л цусны сахар буулгах хоолны дэглэмээ бариад байгаа санаатай. Хийжүүлсэн ундаа уух хүсэл тэсгэлгүй их төрсөн тул нэг зеро кола уучихлаа. Нэмээд зүсэм бяслаг идэв. Ингээд манай баатрын өдрийн хоолонд агуулагдах нүүрс ус дахин 45 грамм боллоо. Тэгэхээр цусан дахь сахар 225-аар нэмэгдсэн байж таараа. Золоо өдрийн хоолны дараа дахин нэг ширхэг сахарын эсрэг эм уув. Өмнө нь идсэн алимны сахарыг буулгаж амжаагүй байхад л дараагийн сахар ороод ирдэг. Ингээд хөөрхий Золоогийн цусан дахь сахарын хэмжээ өдрийн турш хэдийгээр сахарын эсрэг эм уусан ч 200 (11.1 mmol/l)-аас буух боломжгүй болов.

Өдрийн 3 цаг Золоо дахиад л өлсөөд эхэллээ. Зузаан масло түрхээд 2 зүсэм хар талх идэж орхилоо. Дахиад л цусан дахь сахарын түвшин 125-аар нэмэгдэв. Ингээд үндсэндээ цусан дахь сахар 300 (16.7 mmol/l) давлаа. Орой гэртээ хариад хоол идэхээс өмнө сахараа үзэхэд 195 (10.8) байлаа. Жаахан мах хуураад талхтай идчихэв. Цангаад байхаар нь зеро кола уучихав. Ингээд түүний цусан дахь сахарын хэмжээ дахиад 225-аар өсөв. Сахар хэт өндөр байсан тул орой өлссөн ч юм идэхгүй тэвчээд 1000 мг метформинээ уугаад унтахаар хэвтэв. Унтахын өмнө үзэхэд сахар 260(14.4 mmol) байв. Энэ бол Золоогийн нэг өдрийн хэмнэл юм. Тэрээр өөрийгөө сахар багатай хоолны дэглэм барьж, эмээ мартахгүй ууж, сахараа байнга хэмждэг сайн өвчтөн гэж боддог болохоор цусан дахь сахарын хэмжээ олигтой буурахгүйд эмзэглэнэ.
Түүнд үлдэж буй боломж бол өдөрт авч буй нийт нүүрс усны хэмжээг 20 гр-аас илүү гаргахгүй байх, өдөрт 100 гр-аас илүү уураг идэхгүй байх (илүүдэл уураг биед ороод глюкоз болж хувирна), хэрвээ өлсөөд байвал түүнийгээ өөх тосоор дарах явдал юм. Сахарын эсрэг эм нь хүчээр цусан дахь сахарыг буулгадаг зөвхөн шинж тэмдгийн эмчилгээ билээ. Өөрөөр хэлбэл нянгийн шалтгаантай хоолой өвдөх өвчний үед бид халуурсан үедээ парацетамол ч юм уу уугаад халуунаа бууруулдаг. Гэхдээ энэ бол түр зуур л халуун бууруулж байгаа шинж тэмдгийн эмчилгээ юм. Харин нянгийн эсрэг үйлчилгээтэй антибиотек уухгүй бол тухайн өвчин эдгэрэхгүй. Яг үүнтэй адил орчин үед хэрэглэгдэж байгаа цусны сахар бууруулах эмүүд болон инсулин нь зөвхөн шинж тэмдгийн эмчилгээ гэдгийг маш сайн ойлгох хэрэгтэй. Харин миний дээр дурдсан хоолойгоор тань давж орж буй хоолондоо маш сайн анхаарал хандуулах нь үндсэн эмчилгээ шүү гэдгийг танд дахин дахин сануулмаар байна.

Weight control hormones №2 LEPTIN- ЛЕПТИН

Лептин

Лептин нь өөхний эсүүдээс ялгардаг даавар юм. Цадалтын даавар ч гэж нэрлэх нь бий. Ерөнхийдөө тархинд бие махбодид хангалттай өөх байгаа учраас нэмж битгий ид гэсэн дохиог дамжуулсанаар хоолны дуршлыг багасгаж, хэт их идэхээс сэргийлдэг байна. Хоолны дуршлыг хянадаг төв нь гипоталамуст байрладаг. Илүүдэл жинтэй болон таргалалттай хүмүүсийн цусан дахь лептиний хэмжээ эрүүл хэвийн жинтэй хүнтэй харьцуулахад 4 дахин ихэссэн байдаг нь судалгаагаар тогтоогджээ. Тэгвэл “цадах мэдрэмжийг” түгээдэг лептин их байгаа юм бол тэдгээр тарган хүмүүс их идэхгүй биз дээ гэсэн логик гарч ирнээ дээ. Харамсалтай нь тарган хүмүүсийн лептиний тогтолцоо хямарч гажсан байдаг. Үүнийг анагаах ухаанд “лептинд тэсвэртэй байдал” үүсэх хэмээн нэрлэдэг.

Лептиний дохио дамжуулалт хямраад ирэхээр тархинд цадлаа гэсэн мэдээлэл хүрдэггүй. Ингэмэгц тархи бие махбод өлсгөлөн шатанд шилжлээ гэж санаад үүнийг засварлахын тулд илүү их инсулин гаргахыг шаарддаг. Ингээд удаан хугацаанд өндөр байсан инсулин нь лептинд тэсвэртэй байдлыг өдөөхөөс гадна лептинд тэсвэртэй байдал үүсмэгц эргээд инсулины түвшинг нэмэх хандлагатай болно. Өөрөөр хэлбэл нэг нэгнийгээ нөхцөлдүүлж буй энэхүү буруу ташаа циклийг таслахгүй бол таргалалт хэмээх өвчин маань даамжирсаар байх болно. Хүн тэсвэр тэвчээр гарган хоолны хатуу дэглэм барьж турдаг боловч эргээд таргалах нь элбэг. Үүнийг мөн лептиний хэмжээ багассантай холбоотойгоор тархи бие махбод өлсгөлөнд нэрвэгдлээ гэж санаад өөхөө нөөцлөхийн төлөө бүгдийг хийдэгтэй холбон тайлбарлаж болох юм. Тэгэхээр лептинд тэсвэртэй байдал үүсэхэд нэг талаар удаан хугацаанд инсулины түвшин өндөр байх, нөгөө талаас гипоталамуст үрэвсэл явагдсан байдал нөлөөлнө.

Тэгвэл лептинд мэдрэг болохын тулд та юу хийх хэрэгтэй вэ?

1.      Үрэвсэл даамжруулагч өдөөгч хоол хүнснээс татгалз. Үүнд: бүх төрлийн чихэртэй ундаа, транс тос орно.

2.      Үрэвслийн эсрэг нөлөөтэй, органик бүтээгдэхүүн хүнсэндээ хэрэглэ. Жишээлбэл: бэлчээрийн малын мах, хүйтэн усны өөхтэй загас гэх мэт

3.      Тогтмол дасгалаар хичээллэ.

4.      Өдөр бүр тогтсон цагт унтаж занш. Шөнө бүр хангалттай буюу 8 цагийн нойр авч байх нь маш чухал юм.

5.      Нэмэлт бүтээгдэхүүн: нэгэн судалгаагаар загасны тос болон альфа липо хүчлийг нэмэлтээр өдөр бүр хэрэглэх нь жин хасах болон лептинд мэдрэг болоход эерэг нөлөө үзүүлсэн болох нь батлагджээ.

Тэгэхээр эцэст нь дүгнээд хэлэхэд үрэвслийн эсрэг хүнсийг сонгож идэх, сайн унтаж амрах, тогтмол хөдөлгөөнтэй байх нь лептинд мэдрэг болох үйл явцыг дэмжихнээ.

Weight control hormones №1 ИНСУЛИН- INSULIN

Инсулин нь нойр булчирхайн бета эсээс ялгардаг даавар юм. Өдрийн турш тасралтгүй бага хэмжээгээр ялгарах бөгөөд хоол идсэний дараа их хэмжээтэй ялгардаг. Инсулин нь биеийн эд эсүүдийг цуснаас сахар шингээн авч энерги болгон зарцуулах эсвэл хадгалах үйлд тусална.

Инсулин нь биед өөх хуримтлуулдаг гол даавар юм. Инсулин өөхний эсүүдэд өөх хуримтлагдахыг нөхцөлдүүлэх ба хуримтлагдсан өөх задрах үйл явцыг хориглоно. Харин биеийн эсүүд инсулинд тэсвэртэй болоод ирвэл цусан дахь сахар, инсулины хэмжээ нэмэгдэнэ. Цусан дахь инсулины түвшин удаан хугацаанд өндөр байсантай холбоотой таргалалт болон метаболик синдром үүснэ. Хэтрүүлэн идэх ялангуяа чихэр, боловсруулсан нүүрс ус, түргэн хоол зэрэг нь цусан дахь инсулины түвшинг нэмэгдүүлэхээс гадна биеийн эсүүдийг инсулинд тэсвэртэй болгодог. Цусан дахь инсулины түвшинг хэвийн болгох, эсүүдийн инсулинд тэсвэртэй байдлыг эвдэхийн тулд ямар арга хэмжээ авах вэ?

 Үүнд:

1.      Фруктоз, сукроз, глюкоз огт хэрэглэхгүй байх

2.      Нүүрс усны хэрэглээг байж болох хамгийн бага түвшинд барих

3.      Уургыг тохируулж хэрэглэх (уураг нь богино хугацаанд инсулины түвшинг нэмэгдүүлэх боловч удаан хугацаанд тогтмол хэрэглээд байвал гэдэс харвинг багасгасанаар биеийн эсүүдийг инсулинд мэдрэмтгий болгож нөлөөлнө)

4.      Сайн өөх тос ид (маргарин биш цэвэр цөцгийн тос, шар тос, цөцгий, зөөхий гэх мэт) Өөх ихтэй загасны мах тогтмол идэх нь өлөн үеийн сахарыг буулгах нөлөөтэй. Хэрвээ загасны олдоц муу бол омега 3-ыг өдөрт 3 грамм хүртэлх капсулаар ууж хэрэглэнэ.

5.      Тогтмол дасгал хийж занших хэрэгтэй. Өдөр бүр 30-1 цаг алхах, шогших, гантел өргөх зэрэг эсэргүүцэлтэй дасгал хийгээд байвал 3-4 сарын дараанаас биеийн эсүүд инсулинд мэдрэмтгий болж ирдэг.

6.      Эсүүд нь инсулинд тэсвэртэй болчихсон метаболик синдромтой хүмүүсийн бие дэх магнийн хэмжээ эрүүл хүнтэй харьцуулахад багассан байдаг. Тиймээс өдөр бүр унтахын өмнө 400-500 грамм магнийг нэмэлтээр ууснаар инсулинд тэсвэртэй байдлыг бууруулах сайн нөлөөтэй.

7.      Ногоон цай тогтмол ууж хэрэглэх нь цусны сахарыг бууруулж, эсүүдийг инсулинд мэдрэмтгий болоход сайн нөлөө үзүүлнэ.

Дүгнэж хэлэхэд хэрвээ та том гэдэстэй бол, хэрвээ та тулай болон чихрийн шижин эмгэгтэй хэмээн оношлогдсон бол аль болох нүүрс ус огт  хэрэглэхгүй байхыг хичээж, тогтмол хөдөлгөөнтэй байгаарай хэмээн захих байна.

Advice for Diabetes №-2 Чихрийн шижин яагаад үүсдэг вэ?

Инсулин нь биемахбодид болж буй олон үйл явцыг хянаж оролцдог чухал даавар юм. Тиймээс энэхүү дааврын үйл ажиллагаа хямарсан үед биед мэдэгдэхүйц бэрхшээл учруулдаг, эмчлэхэд төвөгтэй өвчин эмгэг үүсдэг. Тэдгээрээс хамгийн бэрхшээлтэй нь биеийн эсүүд инсулин дааварт хариу урвал үзүүлэхээ больчихдог. Үүнийг эмнэлгийн хэлээр “ инсулинд тэсвэртэй байдал үүсэх” гэж нэрлэдэг. 2002 онд хийсэн судалгаагаар АНУ-ын нийт иргэдийн 32.2%-д нь инсулинд тэсвэртэй байдал хэдийн үүссэн байгаа нь илчлэгдсэн. Нийт махлаг бүсгүйчүүдийн 70% нь инсулинд тэсвэртэй болсон байдаг. Хэдийгээр эдгээр тоо баримт айдсын харанга дэлдэж буй хэдий ч нэгэнт үүссэн инсулинд тэсвэртэй байдлыг инсулинд мэдрэг болгон хувиргах боломж бас байгааг дуулгахад таатай байна.

Инсулин нь нойр булчирхайгаас ялгардаг даавар билээ. Гол үүрэг нь цусаар эргэлдэж буй биемахбодид хэрэгтэй шим тэжээлийн бодисуудыг зохих газар нь хүргэж, зохицуулах явдал юм. Хэдийгээр цусны сахартай холбогдож ажилладаг боловч өөх тос, уургийн солилцоонд мөн давхар нөлөөлдөг. Хэрвээ бид сахар ихтэй буюу нүүрс ус ихтэй бүтээгдэхүүн хэрэглэвэл тэр дороо цусан дахь сахарын хэмжээ ихэсдэг. Цусан дахь сахарын хэмжээ нэмэгдээд ирмэгц нойр булчирхай ажиллаж инсулиныг ялгаруулдаг. Цусаар инсулин аялахдаа биемахбодийн эд эсүүдэд өөрийн хэрэгцээ шаардлагаар цуснаас сахар авахыг уриалдаг. Ингээд цусан дахь сахарын багасч, эд эсүүдэд энергийн түлш болохоор очдог. Харин шаардлагатай энергиэс илүү гарсан түлш буюу сахар нь биед өөх болж хуримтлагддаг. Харамсалтай нь зарим нэг шалтгаанаас болоод эд эсүүд нь инсулинээ сонсохоо больж, инсулинд тэсвэртэй байдал үүсдэг. Энэ тохиолдолд цусан дахь сахарын хэмжээг багасгахын тулд нойр булчирхай илүү их инсулин үйлдвэрлэж цус руу хаядаг. Гэсэн хэдий ч цусан дахь сахарын хэмжээ буурдаггүй. Инсулин хэт ихээр үйлдвэрлэсэнтэй холбоотойгоор нойр булчирхайн эсүүд ядарч, гэмтэж эхэлдэг. Ингээд эргээд инсулин бага ялгарч улмаар гарахаа бүрмөсөн больдог. Эсүүд ч инсулинтэй холбоо тасарч, цусан дахь сахарын хэмжээ улам бүр ихэссээр эд эрхтнүүд гэмтэж, чихрийн 2-р хэлбэрийн шижин өвчин үүсдэг. Дэлхийн нийт амын 9% нь өвчилдөг энэхүү архаг эмгэг үүсэх гол шалтгаан нь энэ юм.

Тэгвэл яагаад инсулинд тэсвэртэй байдал үүсдэг вэ гэсэн асуулт урган гарах нь дамжиггүй. Яагаад гэвэл:
1. Цусны өөх тосны хэмжээ ихсэх. Цусан дахь чөлөөт өөхний хүчлүүд их хэмжээгээр нэмэгдсэн тохиолдолд биеийн булчингийн эсүүд сахарыг хүлээж авахаа больдог. Өөрөөр хэлбэл инсулин хичнээн хашгирсан ч тэд сонсохгүй болно. Ялангуяа бүсэлхий хэсгээр хэт таргалах нь эрхтнүүдийн дотор тарга үүссэнийг илтгэдэг. Дотор эрхтнүүд өөхлөөд ирэхээр чөлөөт өөхний хүчлүүдийг цусанд их хэмжээгээр хаядаг. Таргалалт яагаад үүсдэг вэ гэвэл илүүдэл илчлэгийн дүнд хуримтлагдах өөхөн давхаргатай холбоотой. Цаашлаад чөлөөт өөхний хүчлүүд нь үрэвслийн медиаторуудыг идэвхижүүлж, архаг үрэвслийг эхлүүлснээр инсулинд тэсвэртэй байдал улам бүр хүчээ аван батаждаг. Эндээс юу гэж ойлгох вэ гэвэл 2-р хэлбэрийн чихрийн шижинг эмчлэхийн тулд инсулинд тэсвэртэй байдлыг л инсулинд мэдрэг болгон хувиргах нь чухал. Одоогоор дэлхий дахинд мөрдөөд байгаа эмчилгээний протокол бол шалтгааны эсрэг эмчилгээ болж чаддаггүй. Цусны сахарыг буулгах эм тариа гэдэг бол ханиад хүрсэн үед халуун буулгах парацетамолтой адилхан л шинж тэмдгийн эмчилгээнд хэрэглэгддэг хүчин зүйлс юм. Хэрвээ үүсгэгч нян, вирусыг устгах эмчилгээ хийхгүй л бол хичнээн халууныг бууруулж, өвдөлтийг намдаалаа гээд тухайн өвчтөн маань бүрэн эдгэрэхгүй. Түүнтэй адилхан инсулинд тэсвэрт байдалтай тэмцэхгүй л юм бол та чихрийн шижин эмгэгээс ангижирч үл чадна. Харин чадвал таны өвчин бүрмөсөн эмчлэгдэнэ.